“Thảo Griffiths – Người cầu toàn, sống toàn cầu”

“Thảo, cô lấy từ đâu để có được tia lửa, nghị lực và tình yêu cuộc sống đến vậy? Cô thật lạ thường” – một nhân vật quốc tế có uy tín nói về Thảo Griffiths như vậy. Còn Tuần Việt Nam “cận cảnh” chân dung Thảo, làm rõ về sự “kỳ lạ” của cô gái qua loạt bài có tên chung: “Thảo Griffiths – Người cầu toàn, sống toàn cầu”.

“Có những lúc phải đi cổng phụ…”

Giữa năm 2008, tin vui đến với các nạn nhân dioxin ở VN. Đó là, khoản tiền 3 triệu USD mà Quốc hội Mỹ đã phê chuẩn từ 2007 dành cho việc xử lý dioxin sẽ chính thức được giải ngân.

“Ba triệu đầu tiên mà QH Mỹ phê chuẩn là thắng lợi, cũng là sự công nhận chính thức về trách nhiệm nhân đạo mặc dù việc công nhận trách nhiệm pháp lý và lương tâm sẽ còn dài lâu”, Nguyễn Thu Thảo, cô gái được biết đến trong làng ngoại giao với tên “Thảo Griffiths” hào hứng chia sẻ.

Với sự hỗ trợ của Quỹ Cựu chiến binh Mỹ (VVAF), Thảo chính là người tham gia trực tiếp vận động để lần đầu tiên sau hơn 30 năm, trong ngân sách của Quốc hội Mỹ có hẳn một khoản chi hỗ trợ cho người nghi nhiễm dioxin ở VN.

Vừa trở về từ Mỹ, sau hàng loạt cuộc “móc nối” cho các doanh nghiệp, lãnh đạo tỉnh, thành với doanh nghiệp Mỹ ở Thủ đô Washington DC nhân chuyến thăm của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, cô gái nhỏ nhắn nhưng đi nhanh thoăn thoắt này lại bắt tay vào hàng loạt công việc của một trưởng đại diện cho VVAF, quỹ Cựu chiến binh Mỹ tại VN.

Cô cũng không quên việc đầu tiên là trả lời hàng loạt e-mail của lãnh đạo các doanh nghiệp, cả Mỹ lẫn VN bày tỏ sự cảm kích về những gì Thảo vừa làm ở Mỹ.

Chẳng hạn cựu nghị sỹ Don Bonker, người nhiều năm là thành viên Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, nay đang là Phó Chủ tịch tập đoàn APCO, đã khẩn khoản hẹn Thảo thu xếp một cuộc gặp với Chủ tịch HĐQT tập đoàn.

Trong câu chuyện “tranh thủ” giữa hai cuộc hẹn khác với đối tác vì, như Thảo ví von, “việc của trưởng đại diện thực chất là đi… xin tiền”, Thảo kể lại chuyện tháng 5 vừa qua có một nhóm tổ chức điều trần tại Hạ viện Mỹ về dioxin ở VN và thuyết phục Thảo ủng hộ “sáng kiến mà ai cũng đồng tình này”.

“Tôi nói ngay là rất tôn trọng nghĩa cử của các bạn nhưng ngoài việc xem đó là việc tốt, cần phải biết, chiến lược của các bạn là gì? Kết quả mong đợi?

Tôi đã nói, làm gì cũng phải đặt lợi ích của người phơi nhiễm dioxin lên hàng đầu.

Quá trình đấu tranh cho lẽ phải này sẽ rất dài lâu, có thể kéo dài vài chục năm, 100 năm, thậm chí có thể không đạt được, những người phơi nhiễm sẽ chết dần, chết mòn.

Vì vậy, cần đến những chiến dịch dài hạn lẫn chiến thuật ngắn hạn. Và, đó là cần thêm tiền”, Thảo “lý sự”.

Khoản tiền 3 triệu đôla được QH Mỹ phê chuẩn hóa ra cũng “đi” bằng con đường “tiểu ngạch” mà cả chiến dịch vận động lẫn chiến thuật đều bắt đầu bằng “đặt lợi ích của người phơi nhiễm dioxin lên hàng đầu”.

“Ngân sách thường được QH Mỹ phê chuẩn vào mùa thu, để có hiệu lực từ 1/10 năm nay cho đến 30/09 năm sau. Sau 6 tháng lại có điều khoản bổ sung giữa năm tài chính.

Nếu muốn đưa thêm một khoản vào ngân sách mà đi theo con đường “chính tắc” vào mùa hè hàng năm ngay từ lúc bắt đầu thỏa thuận thì đều sẽ bị… “soi”, không thể thoát được vì vấn đề chất độc da dam/dioxin xưa nay vẫn nhạy cảm. Vào đến cổng phụ còn chưa xong, nói gì đi thẳng cổng chính”, Thảo “bật mí”.

Thế là, Tim Rieser, Tổng thư ký của Tiểu ban Phân bổ Ngân sách của UB Đối ngoại Thượng viện Hoa Kỳ, người chắp bút cho tờ trình đã quyết định không đưa vào lúc phê duyệt chính thống mà sẽ đợi khi có dự luật bổ sung.

“Lúc đó ít người để ý, đưa vào được thì cũng sẽ thành luật. Phê duyệt rồi, tạo ra được tiền lệ đầu tiên thì những năm về sau sẽ thuận lợi hơn”, Thảo cười sảng khoái.

Họ đã chờ chúng tôi từ lâu lắm…

Quỹ Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam (VVAF) là tổ chức phi chính phủ đầu tiên trở lại VN sau chiến tranh, do Bobby Muller sáng lập năm 1980.

Các chương trình nhân đạo trên phạm vi quốc tế của Quỹ VVAF trợ giúp các nạn nhân vô tội của chiến tranh ở 14 QG từng bị chiến tranh tàn phá thông qua các chương trình phục hồi chức năng, khảo sát bom, mìn, vật nổ và các hoạt động khác trong lĩnh vực y tế cộng đồng.

Năm 1991, Quỹ VVAF đồng sáng lập chiến dịch cấm sử dụng mìn sát thương trên phạm vi toàn cầu và nhận được giải Nobel Hoà bình năm 1997.

Năm 1981, ông chủ tịch VVAF Bobby Muller dẫn đầu một đoàn cựu chiến binh Mỹ lần đầu tiên trở lại VN theo lời mời của Ngoại trưởng Nguyễn Cơ Thạch.

Những năm 80 và đầu 90, VVAF là cầu nối để quan chức hai chính phủ tiếp xúc và bàn thảo quá trình bình thường hóa.

Ngày 3/2/1994, Tổng thống Bill Clinton tuyên bố rỡ bỏ lệnh cấm vận kinh tế của Mỹ đối với Việt Nam. Bobby Muller, ngồi xe lăn được mời ngồi ngay cạnh Tổng thống.

Thủ tướng Phan Văn Khải trong chuyến thăm Mỹ năm 2005 có cuộc gặp riêng với lãnh đạo VVAF ở Washington và nói: “VVAF luôn đi tiên phong trong bình thường hóa quan hệ Mỹ và Việt Nam. Chính các bạn đã tạo điều kiện thúc đẩy cho chuyến thăm hữu nghị này”.

Cơ duyên cho Thảo gặp Tim Rieser, điểm tựa để khởi động viện trợ của Chính phủ Mỹ cho nạn nhân chất độc da cam ở VN là nhờ ông chủ tịch VVAF Bobby Muler do luôn muốn đào tạo cô gái trẻ thành “cán bộ nguồn” nên hầu như thường xuyên dẫn cô theo trong tất cả những cuộc gặp gỡ với giới chính trị ở Mỹ.

Ý tưởng về việc “giành” một khoản tiền cho người nhiễm dioxin bắt đầu từ tháng 6/2006, khi Thảo từ Mỹ về VN chuẩn bị tài liệu viết luận văn về chất độc da cam/dioxin ở Việt Nam. VVAF “gợi ý” sao không nhân dịp này để khởi động chương trình hỗ trợ nạn nhân do quỹ Ford tài trợ.

Thế là nghĩ cách để “vận động hành lang” Tim Rieser, người bạn lớn tuổi đã trở nên thân thiết trong suốt thời gian Thảo ở Mỹ.

Trong đầu Thảo vẫn còn ghi nhớ hình ảnh đi cùng Tim Rieser tham gia cuộc biểu tình chống chiến tranh Iraq ngày 24/9/2005, lớn nhất ở thủ đô Washington kể từ khi Mỹ và đồng minh tấn công Iraq.

Khi đó, trả lời câu hỏi của Thảo: “Cuộc biểu tình quy mô lớn như thế liệu có gây tác động nào đến chính sách đối ngoại của chính quyền Hoa Kỳ hay không?”, Tim, người có thâm niên trong Thượng viện đã khẳng định: “Quy mô này chưa đủ lớn để gây tác động. Còn phải làm nhiều việc để thay đổi hiện trạng. Cần nhiều người hơn nữa lên tiếng phản đối chiến tranh Iraq như chúng ta từng phản đối chiến tranh ở VN”.

Những lần “chuyện phiếm” sau đó, thêm lần nữa đã giúp Thảo hiểu ngay rằng các quyết định chính trị mà Tim đưa ra luôn trên cơ sở có đầy đủ tư liệu thuyết phục vững chắc. Sự già dặn trên chính trường không cho phép Tim đưa ra một quyết định có nguy cơ không được thông qua.

Vậy là, vốn đã đi về Việt – Mỹ như con thoi, lần này, Thảo khăn gói tiếp tục đi thực địa ở những nơi từng là chiến trường ác liệt nhất và những nơi có nhiều người nghi nhiễm bị ảnh hưởng bởi chất độc dioxin như Đà Nẵng, Quảng Nam, Thái Bình…

Ngày đi, tối về Thảo cần mẫn e-mail cho Tim, kể ông nghe từng cảnh ngộ. Những ám ảnh và bất lực của cô trước nỗi đau của từng nạn nhân. Quay lại Mỹ sau đó, Thảo đã có hầu hết những thông tin “nóng” nhất về “những người đang chết dần, chết mòn trước khi chờ đợi để công lý được thực thi”.

“Tôi đi gặp hàng trăm gia đình nạn nhân. Ở miền Trung, có những gia đình phía bên kia, là dân thường hoặc tham gia chính quyền cộng hòa. Chính quyền và dân đang còn thành kiến với họ.

Có những gia đình tôi vừa vào, họ đã khóc. Nói, chúng tôi chờ bạn đã từ lâu lắm rồi. Hoặc có những gia đình tôi chỉ đến ngồi nghe họ khóc chứ không hỏi thêm được gì. Họ đã quá già yếu sau bao nhiêu chờ đợi”…

“Có những lúc mưa bão, thấy tôi bảo sắp đi vào vùng sâu, cô ấy cũng nằng nặc đòi đi theo… Đến các nhà, còn bỏ cả tiền túi ra cho”, chị Nguyễn Thị Hiền (Hội nạn nhân chất độc da cam Đà Nẵng) kể chuyện.

Nhưng cũng xảy ra không ít những hiểu lầm, khi Thảo xưng “đại diện cho quỹ cựu chiến binh Mỹ”, nhiều người nghĩ rằng đây là tổ chức của chính quyền Hoa Kỳ, chứ không hiểu là một tổ chức độc lập với chính phủ (tổ chức phi chính phủ), do những cựu binh Mỹ lập ra nhằm đóng góp vào quá trình hòa giải và giải quyết hậu quả chiến tranh.

“Nhiều khi bức xúc, phát khóc. Sau thời gian đầu tiên đi về tôi hơi bị chấn động tâm lý. Tuần nào tôi cũng đi gặp chuyên gia tâm lý. Hễ cứ ở HN là tôi đi gặp. Chỉ để nói chuyện, chia sẻ những gì mình quan sát và cảm nhận được. Về rất nhiều thứ khá nặng nề. Đôi lúc tôi cũng phải đối mặt với những nhận xét không thể hiện sự thông cảm đúng mực”.

Cuối năm ấy, đích thân Tim đã cùng đoàn cựu binh Mỹ sang thăm VN, để đích thân kiểm chứng lại điều mà Thảo đã kể. Qua những câu chuyện sau đó, Thảo biết Tim đã thấy nhu cầu hỗ trợ VN khắc phục hậu quả dioxin cần sớm được xúc tiến.

Thêm một vài “xúc tác” nữa. Thế rồi, cân đi nhắc lại, Tổng thư ký đã đồng ý chắp bút làm tờ trình đề nghị bổ sung ngân sách lên QH Mỹ. Đệ trình được phê duyệt và lập tức chuyển sang chính quyền Bush để thực thi.

Trong thư ngày 21/12/2007, ông chủ tịch Quỹ Cựu chiến binh Mỹ Bobby Muller viết gửi Tiến sỹ Charles Bailey của Quỹ Ford, ghi nhận vai trò vận động hành lang của Thảo đối với vụ phê chuẩn ngân sách lịch sử:

“Chính nhờ có sự tin tưởng của Tim Rieser đối với Thảo và chương trình giảm thiểu tác động của chất độc da cam/dioxin do Quỹ Ford triển khai tại VN mà khoản viện trợ ba triệu đô la của chính phủ Mỹ giúp giải quyết vấn đề dioxin tại VN mới trở thành hiện thực”.

“Tôi đã thử ngồi xe lăn như người khuyết tật”….

Học Ngoại giao, có bằng thạc sĩ về Công nghệ Hệ thống ở Học viện Hoàng gia Australia, cũng là người Việt trẻ nhất nhận học bổng Fulbright danh giá của Mỹ ở tuổi 25, cái tên “Thảo Grififhs” đã trở nên thân thuộc trong giới ngoại giao Mỹ ở VN.

Không chỉ là một trưởng đại diện trẻ nhất và là người Việt đầu tiên đảm đương vị trí này của VVAF VN, với sứ mệnh hỗ trợ các dự án về giải quyết hậu quả chiến tranh tại VN, Thảo còn can dự vào hầu hết những công việc khác.

“Nếu cô ấy đã xếp đủ lịch cho 24 giờ trong ngày mà ai đó lại nhờ thêm một việc khác thì Thảo cũng sẵn sàng nhận lời luôn”, chị Nguyễn Thu Hà, Giám đốc một dự án tại VVAF tiết lộ.

Ngay sau chuyến đi Mỹ của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng mới đây, trong những bài viết về hoạt động bên lề của Thủ tướng, vẫn thấp thoáng đôi dòng trìu mến dành cho cô gái lanh lợi như “cầu nối” cho nhiều doanh nhân, chính khách Việt sang Whasington DC.

“Những người gặp cứ bảo tôi có máu Ngoại giao từ bản chất nhưng hồi chọn trường cũng vì Ngoại giao tôi có điểm cao nhất trong bốn trường thi đậu”, cô sơn nữ lớn lên từ núi đá Hà Giang chia sẻ.

Chị Thanh Tâm, GĐ một dự án ở VVAF thì hóm hỉnh: “Ai gặp Thảo cũng phải ấn tượng về bất kỳ một điểm gì đó từ cô ấy”.

Gia đình Thảo mong con gái sẽ đi theo con đường chính thống, trở thành công chức của Bộ ngoại giao. Suốt 4 năm học ở trường, hình ảnh mà Thảo ngưỡng mộ vẫn là nhà nữ ngoại giao Tôn Nữ Thị Ninh.

Tranh thủ đi dạy tiếng Việt cho Tây, thực tập ở một số tổ chức nước ngoài, Thảo vun vén cho ước mơ trở thành một nhà ngoại giao chính thống…

Nhưng bước ngoặt xảy ra vào năm thứ 2 khi Thảo bén mảng đến một lớp tiếng Anh buổi tối do người nước ngoài dạy. Và gặp Patrick, sinh viên Úc sang VN vài tháng theo chương trình trao đổi quốc tế.

“OK, bạn học về political science (khoa học chính trị). Vậy bạn nghĩ gì về nền chính trị của Việt Nam”, Thảo vẫn nhớ lần gặp đầu tiên đã hỏi người bạn đời tương lai như vậy. Và cô gái trẻ cũng không ngờ, chỉ ít lâu sau đó, khi đã kết thúc chương trình trao đổi, Patrick tiếp tục quay trở lại VN nghiên cứu HIV/AIDS, sau đó còn làm cán bộ cho ĐSQ Úc. Giữa hai người đã có một sợi dây khăng khít. Anh chàng tìm mọi cách để tiếp tục ở lại VN…

Quan hệ với người nước ngoài không bao giờ được khuyến khích, đặc biệt nếu theo đuổi con đường làm “người nhà nước” trong Bộ Ngoại giao. Chưa kể, mối tình giữa Thảo với “Tây” cũng không được gia đình ủng hộ. “Pat tốt thật nhưng rể Tây vẫn cứ thế nào”, mẹ Thảo phân bua.

Vậy là ra trường, thay vì thi vào Bộ Ngoại giao như ấp ủ từ trước, Thảo tiếp tục loăng quăng ở nhiều tổ chức phi chính phủ. Rồi về Hà Giang làm trợ lý cho một dự án hỗ trợ dân tộc thiểu số của UNDP.

“Về quê, tạm thời xa Hà Nội và Patrick, coi như thời gian thử thách”, Thảo xác định. Cô cũng lờ mờ nhận ra để theo đuổi con đường ngoại giao “không nhất thiết cứ phải làm người nhà nước”.

Đám cưới của cô và “chàng rể Tây” có tên Patrick Griffiths diễn ra chỉ một năm sau thử thách. Người ta bắt đầu nhớ đến cái tên “Thảo Griffiths” từ đấy.

Cũng thời gian này, đã xảy ra một sự cố “xui khiến” Thảo với Hội cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam.

Trong chuyến thăm năm 2000, Tổng thống Mỹ Bill Clinton đã cam kết hỗ trợ VN giải quyết hậu quả chiến tranh liên quan đến bom mìn, vật nổ (đúng ngày cưới của Thảo và Patrick!).

Sau đó sáu tháng, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đề nghị VAAF cử một đoàn tiền trạm sang Hà Nội thảo luận về việc tiến hành đánh giá ô nhiễm bom mìn ở VN và xem tác động đến đời sống nhân dân thế nào.

Đọc thấy mẩu tin tuyển trợ lý chương trình trên VietNam News, thế là Thảo nộp đơn, đi phỏng vấn. Vài tháng sau không thấy ai gọi đi làm, Thảo xin UNDP cân nhắc cho một chỗ tương tự trong dự án mới ngay tại Thủ đô.

Mãi đến gần cuối năm 2001 Thảo mới nhận được lời gọi đi làm của VVAF. Thế là bỏ UNDP, rời Hà Giang về Hà Nội với vị trí mới cho dù mức lương khởi điểm thấp hơn nhiều so với lương cũ.

“Nhưng lại có nhiều điều thú vị liên quan đến cựu binh, những vấn đề tôi mới chỉ biết qua lịch sử. Vừa được tìm hiểu lịch sử, mà lại được trả tiền”.

Hai năm sau, dự án “chạy” rồi, Thảo lại đệ đơn xin học bổng. Và trúng luôn Fulbright. “Người ta chọn trường để học, tôi lại chọn thành phố”, Thảo quả quyết xin học ở Whasington DC, nơi có trụ sở VVAF. Vừa học, cô vừa tranh thủ thực tập ngay tại VVAF. Và Bobby Muler cho cô gái trẻ mượn một phòng ở nhà ông … tạo điều kiện đào tạo.

“Ở nhà ông, mọi đồ đạc, sinh hoạt đều thiết kế cho người ngồi xe lăn. Nhà ông không có ghế ngồi ở phong làm việc (trừ sofa tiếp khách) vì ông ngồi xe lăn (nên không cần ghế). Thế là trong suốt hai năm ở đó, tôi ngồi trên một chiếc xe lăn ở bàn học của mình. Tôi cũng lăn xe quanh nhà như ông để thử xem những người tật nguyền đi lại khó khăn đến thế nào”, Thảo nói.

Nguồn: Vietnamnet